Nederlands Gesprek Centrum

Symposium: Een filosofische kijk op de rol van arbeid in onze samenleving

Vrijdag 29 april 2011

Hoe verhoudt persoonlijke ontwikkeling (people) zich in deze postmoderne tijd met organisatie-ontwikkeling en economische groei (profit). Tijdens dit symposium, met Agnes Jongerius en Harry Kunneman en Willem de Lange als hoofdsprekers, buigen werknemers, personeelsmanagers en filosofen zich over deze vraag. 

Het symposium is een initiatief van de Vereniging Filosofische Praktijk en het Nederlands GesprekCentrum en wordt georganiseerd in samenwerking met de FNV. Het wordt gehouden op de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden (Dodeweg 8, 3832 RD Leusden, 033-4650700, klik hier voor een routebeschrijving).

Programma Symposium Arbeid

09.00   Ontvangst en inschrijving

09.30   Opening door voorzitter VFP Peter Harteloh

09.45   Lezing Agnes Jongerius

10.15   Vragen en discussie

10.30   Pauze

11.00   4 parallelle Workshops. Maak een keuze uit:

              1. De dialoog over arbeid : Peter Harteloh in gesprek met Adriaan Hoogendijk.

              2. Socratisch Gesprek over het dagelijks werk: Kristof van Rossem.

              3. (Over)Levingskunst in organisaties door Ronald Wolbink.

             4. Ervaring als bron van inspiratie  door Theo Meereboer & Petra Bolhuis.

12.30   Lunch

13.30   Forumgesprek: Harry Kunneman en Willem de Lange n.a.v. stellingen over arbeid

14.30   Pauze

15.00   4 parallelle Workshops:

            1. Filosofische Reflectie aan Tafel : een filosofisch vraaggepsrek met Catelene Passchier, Ben Kuiken,
               
Annette Kraaijeveld en Erik Boers.

           2. Filosofisch Consult door Harm van der Gaag.

           3. Moreel Beraad  door Hella van den Elshout.

          4. De oudere hoogopgeleide werknemer door Leon de Haas.

 16.30   Plenaire afronding

16.45   Einde

Doel en centrale vraagstellingen

Doel en programma van het symposium

Het symposium is een platform waar professionals in gesprek kunnen gaan met filosofen die werkzaam zijn in de praktijk zoals: filosofische consulenten, socratische gespreksbegeleiders, dilemmatrainers en bedrijfsethici. Tijdens het symposium worden twee plenaire lezingen gehouden en vinden een aantal parallelle workshops plaats.

De moderne arbeidsutopie: arbeid als zelfontplooiing èn middel tot welvaart en welzijn.

Al bijna een halve eeuw is in onderwijs, in organisaties en in media de leidende gedachte dat het goed organiseren van arbeid tegelijkertijd kan leiden tot het bereiken van collectieve economische doelen (welvaart), collectieve sociale doelen (welzijn) èn persoonlijke doelen (zelfontplooiing). Deze gedachte noemt men wel de moderne arbeidsutopie.

Postmoderne tijd: spanningsveld tussen zelfontplooiing en economische vooruitgang

In de tegenwoordige, postmoderne tijd is de moderne arbeidsutopie onder spanning komen te staan. Individuen laten zich bij beroepskeuze en arbeidsinzet vaak leiden door de belofte dat arbeid een voertuig zal zijn voor zelfontplooiïng. Arbeid is dan veel minder een economische noodzaak als wel een middel tot het ontwikkelen van een passende eigen identiteit. Aangezien zelfontplooiing niet gebonden is aan werktijden leidt deze zienswijze ertoe dat de grenzen vervagen tussen tussen arbeid en vrije tijd. De moderne communicatietechnologie versnelt deze ontwikkelingen door het faciliteren van flexibel werken.

Naast deze individuele ontwikkelingen krijgen arbeidsorganisaties steeds meer te maken met internationale concurrentiedruk en beperkte financiële speelruimte. Om hier het hoofd aan te kunnen bieden worden maatschappelijke binding en persoonlijke ontplooiing dienstbaar gemaakt aan economische vooruitgang. Organisaties zetten steeds vaker persoonlijke drives in om mensen te bewegen tot nog meer efficiëntie en nog harder werken, zoals persoonlijke targets en bonussen. De afgelopen tijd heeft duidelijk laten zien dat targets en bonussen naast verhoogde werkdruk eenvoudig kunnen leiden tot morele dilemma’s (banken) en vervreemding. Wat bijvoorbeeld te denken van een bedrijf dat een training over “zelfvertrouwen” geeft aan mensen die worden ontslagen door datzelfde bedrijf?

Praktijk en vooronderstellingen van het postmoderne arbeidspanningsveld

Het spanningsveld tussen zelfontplooiing en economische vooruitgang, ofwel de tegenstrijdigheid tussen people en profit, heeft volgens postmoderne filosofen een ideologisch karakter. Zo werpt Alain de Botton in “Ode aan de Arbeid” (2009) nadrukkelijk de vraag op waarom we werk een zo belangrijke plaats geven in ons leven en onze identiteit daaraan willen ontlenen.

Over de hoofdsprekers

Agnes Jongerius (Voorzitter FNV)

Studeerde sociaaleconomische geschiedenis aan de Universiteit Utrecht met in 1988 cum laude haar doctoraal examen. Een jaar later solliciteerde bij de vakbeweging en in 1990 is zijn in het bondsbestuur verantwoordelijk  voor de beleidsterreinen arbeidsmarkt, scholing en arbeidsomstandigheden. In 1997 maakt zij de overstap naar het bestuur van de vakcentrale. Een van haar eerste portefeuilles in die functie is onder andere de zware sociale zekerheid. Haar betrokkenheid met de zwakkeren in de samenleving kan zij in die functie voluit handen en voeten geven. In mei 2005  wordt zij gekozen tot de vijfde voorzitter van de FNV, en als zodanig is zij de Grande Dame van de Nederlandse vakbeweging. Bij haar aantreden als FNV-voorzitter geeft Jongerius een belangrijk persoonlijk statement af: " Wij zijn een brede maatschappelijke organisatie, die staat voor de verbinding tussen groepen (werknemers, uitkeringsgerechtigden, vrouwen, jongeren, allochtonen) in de samenleving".

Harry Kunneman (Hoogleraar Sociale en Politieke Theorie. Universiteit voor Humanistiek)

Harry Kunneman (1948) studeerde in 1974 af in de sociologie aan de Universiteit van Amsterdam (cum laude) en promoveerde aan deze universiteit in 1986 in de wijsbegeerte op het boek De Waarheidstrechter (cum laude). Van 1974 - 1989 was hij als universitair docent sociale filosofie verbonden aan de Faculteit Wijsbegeerte van de UvA, waar hij zich vooral bezighield met kritische theorie, i.h.b. het denken van Jürgen Habermas. In 1990 werd hij hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek waar hij de leerstoel Sociale en politieke theorie bekleedt. Hij publiceerde een tiental boeken en bundels en vele artikelen op het gebied van de sociale theorie en de filosofie van de menswetenschappen. i.h.b. het postmoderne denken. Zijn huidige onderzoek is vooral gericht op vragen rond postmoderne moraliteit, kritische menswetenschap en de vernieuwing van het hedendaagse humanisme. Sinds 2001 is hij voorzitter van de Humanistische Alliantie.  

 

Willem de Lange (Lector HRM bij Avans Hogeschool, zelfstandig onderzoeker, adviseur, en publicist, hoofdredacteur van het Tijdschrift voor HRM).

“Het is mijn missie om een wezenlijke bijdrage te leveren aan de professionalisering van het human resource management door een brug te slaan tussen theorie en praktijk.. Op basis van gefundeerde kennis geef  ik handreikingen voor de beleidsontwikkeling van personeelsmanagement. In mijn werk vormt het concept van de duurzame arbeidsorganisatie een belangrijk uitgangspunt. Daaronder versta ik de organisatie waarin ideeën over maatschappelijk verantwoord ondernemen een doorvertaling hebben gekregen naar het personeelsmanagement en de wijze waarop het werk wordt georganiseerd.” Zie hiervoor onder meer: De duurzame arbeidsorganisatie (Weka, 2007).

Toegang:

€ 245,- inclusief lunch. € 145,- voor leden VFP, NGC en sponsors.

Klik hier voor uw aanmelding.

 

De Workshops

1. ochtend: De dialoog over arbeid in de filosofische praktijk

 Peter Harteloh – Van Eedenzaal

Een gesprek met Adriaan Hoogendijk over zijn loopbaan vanaf de oprichting van zijn filosofische praktijk voor loopbaanontwikkeling tot op heden. In het gesprek gaat de aandacht naar de manier waarop Hoogendijk zich op een dialogische wijze verhoudt tot het verschijnsel arbeid. Het gesprek heeft het karakter van een filosofische consultatie, een dialoog over een dialoog..( Beperkte inschrijving).

Adriaan Hoogendijk studeerde wijsbegeerte en menswetenschappen. Hierna volgde hij nog een pastoraal psychologische leergang en verschillende management-trainingen.  Van 1987 tot midden 2010 leidde jij vanuit Adviesbureau Hoogendijk met zijn collega's zo'n 1500 mensen op tot loopbaan- en executive coach. Hij publiceerde onder meer: Loopbaanzelfsturing, bezieling en vitaliteit (Business Contact, 2000, 14e druk).  www.hoogendijkcoaching.nl

Peter Harteloh studeerde geneeskunde en filosofie. Zijn filosofische praktijk te Rotterdam  richt zich op individuele consultatie, coaching, cursussen en filosofische stadswandelingen. Sinds het voorjaar van 2010 is Peter Harteloh.

2. Socratisch Gesprek over het dagelijks werk

Kristof van Rossem - Mennickezaal

In dit socratisch gesprek onderzoeken we samen een vraag die de deelnemers op dat moment bezig houdt in verband met hun dagelijks werk. Er is ook tijd om te reflecteren op de manier van gespreksvoering en de betekenis hiervan voor werk en leven. Een socratisch gesprek is een gesprek, waarin je de essentie van je dagelijks werk helder formuleert en kritisch onderzoekt in dialoog met anderen. In het gesprek leert men om op een gestructureerde en zorgvuldige manier de waarheid en de waarde van de bevindingen te onderzoeken die men heeft over een bepaald probleem of een bepaalde kwestie. (Aantal deelnemers 20)

Kristof Van Rossem (1969) is Master in de filosofie (KU-Leuven), docent aan de HU-Brussel, lid van de VFP en sinds meer dan 10 jaar trainer in reflectie en dialoog voor allerlei organisaties. Hij begeleidt jaarlijks samen met Hans Bolten een opleiding tot socratisch gespreksbegeleider. www.socratischgesprek.be.

3. (Over)Levingskunst in organisaties

Ronald Wolbink – Reimanzaal

In de workshop is aandacht voor cultuurfilosofische ontwikkelingen die van invloed zijn op het leven en werken binnen organisaties. Vervolgens wordt de filosofische levenskunst geintroduceerd en verkend. Daarbij staat de vraag centraal of er binnen organisaties ruimte is voor levenskunst en in hoeverre dit zou moeten doorwerken in het leidinggeven en op de werkvloer. (Aantal deelnemers 12).

Ronald Wolbink studeerde bedrijfskunde  en volgde opleidingen op terreinen filosofie, pedagogiek, supervisiekunde en coaching. Hij was werkzaam in management- en beleidsfuncties P&O en is leidinggevende en docent in het hbo. Tevens heeft hij een bureau voor filosofisch coachen en (leer)supervisie.

4. Ervaring als bron van inspiratie

 Theo Meereboer & Petra Bolhuis – Brouwerzaal

Het opdoen van werkervaring is datgene waardoor je capaciteiten verwerft en uitbouwt. Wij definiëren vergrijzing niet als een probleem maar als een kans. Deze filosofische workshop bestaat uit een korte inleiding en een maieutisch gesprek. Maieutiek betekent de kunst van het vragen stellen op een zodanige wijze dat de ondervraagde zelf tot inzicht komt. In het gesprek zoeken we via een aantal filosofische concepten, zoals vrijheid, aansluiting bij de dagelijkse ervaring van de deelnemers. Het filosofisch karakter staat garant voor diepgang, logische consistentie en zingeving. Het biedt een andere ingang aan een doelgroep die behoefte heeft aan bezinning, zingeving en een kritische blik op eigen handelen. (Aantal deelnemers 15)

Theo Meereboer (1952) studeerde filosofie en werd op latere leeftijd blind. Sinds 1995 werkt hij vanuit de WAO voor Maieutiek. Petra Bolhuis (1963) studeerde orthopedagogie en filosofie. Ze werkt als vrijgevestigd pedagoog en filosoof vanuit haar eigen bedrijf Maieutiek www.maieutiek.nl.

WORKSHOPS MIDDAG

1. middag: Filosofische Reflectie aan Tafel

Een filosofisch vraaggesprek in  Van Eedenzaal

Heeft de post-moderne organisatie al die management lagen nodig? Medewerkers van organisaties worden zich in toenemende mate bewust van hun mogelijkheden tot zelfsturing. Over tien jaar is de werkgever een mensgerichte organisator die een context creëert waarin de werknemer zich in toenemende mate ontwikkelt tot een mede-ondernemer. Maar past dit ook bij de onderkant van de arbeidsmarkt en maakt zelfsturing collectieve organisatie overbodig? Een filosofisch vraag gesprek met Catelene Passchier (bestuur FNV), Ben Kuiken (journalist en schrijver) en Annette Kraaijenveld (organisatie-adviseur en manager P&O). Moderator Eric Boers (filosoof en managementtrainer/adviseur). (Beperkte inschrijving)

Catelene Passchier:  Studeerde rechten in Utrecht. Was 7 jaar advocaat in Amsterdam. Ging in 1988 werken bij de Vakcentrale FNV, eerst bij het Vrouwensecretariaat, later als beleidsmedewerker arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen. Van 2003 tot 2010 was zij lid van het dagelijks bestuur van het Europees Verbond van Vakverenigingen in Brussel. Sinds 1 september 2010 vervult zij de functie van cao-coordinator in het FNV-bestuur. www.fnv.nl

Ben Kuiken: Journalist en schrijver van het boek: De laatste manager. Een pleidooi voor vrijheid, gelijkheid en ondernemersschap (2010). Hij pleit voor vergaande vormen van zelfsturing in organisaties. Zijn boek is door Management Team uitgekozen tot de 5 beste management boeken van het jaar. http://www.benkuiken.nl/home   

Annette Kraaijeveld: De afgelopen 10 jaar was ze in verschillende rollen (als begeleider van mensen met een psychiatrische achtergrond en als organisatie adviseur en manager Personeel en Organisatie) in diverse non-profit organisaties bezig met mensen en arbeid. Op dit moment is zij werkzaam als hoofd Personeel en Organisatie in het Stadsdeel Zuid te Amsterdam. 

Erik Boers (1960) is oprichter en eigenaar van Het Nieuwe Trivium. Tijdens zijn studie wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit Amsterdam richtte hij samen met enkele docenten de studierichting Filosofie van management en organisatie op. Vanaf 1997 is hij zich nadrukkelijk gaan richten op het toepassen van filosofische methodieken binnen opleidingen voor professionals, bij individuele begeleiding  en tijdens organisatieveranderingen.

2. Filosofisch Consult

Harm van der Gaag- Mennickezaal

Sinds dertig jaar is een groeiend aantal filosofen werkzaam als consulent. Zij zijn mensen uit alle geledingen behulpzaam bij het zoeken naar antwoorden op vragen rondom arbeid en andere concrete levensvragen. Sommigen doen dat op ‘Socratische’ wijze, anderen ontwikkelden eigen methodieken, maar bij ieder van hen staat de eigen filosofische werkzaamheid van hun cliënten centraal. In de dialoog met de consulent worden vooronderstellingen expliciet gemaakt, drogredenen ontzenuwd en blinde vlekken in het licht gezet. Een gezamenlijk onderzoek resulteert in nieuwe inzichten, die de cliënt niet op eigen kracht wist te formuleren. In deze werkgroep zal Harm een korte inleiding houden, vragen beantwoorden over zijn werkwijze en een demonstratiegesprek voeren met iemand uit de zaal. (Aantal deelnemers 20)

Harm van der Gaag (1967) studeerde wijsbegeerte aan de Universiteit Utrecht. In 2004 opende hij in Utrecht de deuren van de filosofische praktijk Denk Dieper waar hij inmiddels vier dagen per week werk aan heeft. Sinds dit jaar verzorgt hij ook de opleiding tot filosofisch consulent voor de ISVW. Daarnaast schrijft hij aan een boek over de deugden.

3. Moreel Beraad

Hella van den Elshout - Reimanzaal

In deze workshop Moreel Beraad gaat het om een zorgvuldig onderzoek van een lastige keuze van een van de deelnemers. Via een aantal stappen krijgt men inzicht in de morele aspecten die een rol spelen in een beslissing die genomen moet worden. Deelnemers verkrijgen een persoonlijk inzicht in wat volgens hen moreel juist is om in die situatie te doen. Het Moreel Beraad verschaft handvatten voor het nemen van een lastige beslissing en ondersteunt de professionele verantwoordelijkheid. (Aantal deelnemers: 8)

Hella van den Elshout (1963) studeerde wijsbegeerte in Nijmegen en Leiden. In 2003 is ze door het European Institute Business Ethics van Nijenrode University gecertificeerd om trainingen morele oordeelvorming te geven ter versterking van integriteit binnen organisaties.

4. De oudere hoogopgeleide werknemer

 Leon de Haas - Brouwerzaal

In de workshop bediscussiëren de deelnemers de thematiek van de werkzoekende hoogopgeleide 45-plusser. Zij krijgen informatie over en ervaren de zelfreflectie- en gespreksmethodiek zoals die gehanteerd wordt door Talent Plus, een zichzelf-organiserende vereniging van oudere werknemers (d.w.z. 40+). Deelnemers voeren een filosofisch gesprek over de problematiek van de oudere hoogopgeleide werknemer en de kansen in bedrijfsorganisaties om de waarde van oudere hoogopgeleide werknemers beter te benutten. (Aantal deelnemers 12)

Leon de Haas is filosoof en ondernemer. Hij voert zijn eigen praktijk voor counseling, coaching, scholing, training en projectontwikkeling. (www.platopraktijk.nl). Daarnaast is hij partner in Body & Mind In Company. www.bmic.nl

Toegang:

€ 245,- inclusief lunch. € 145,- voor leden VFP, NGC en sponsors.

Klik hier voor uw aanmelding of mail reserveringen@isvw.nl